Waga osiowa i kontrola nacisków
Waga osiowa odpowiada na inne pytanie niż waga pomostowa. Nie interesuje jej masa całkowita zestawu, tylko rozkład obciążenia na poszczególne osie. To ten parametr decyduje, czy pojazd może legalnie wyjechać na drogę publiczną.
Nacisk osi to nie to samo co masa całkowita
Pojazd może mieścić się w dopuszczalnej masie całkowitej i jednocześnie łamać przepisy, bo ładunek przesunął się do przodu i przeciążył oś napędową. Dzieje się to najczęściej przy materiałach sypkich: kruszywie, zbożu, ziemi z wykopu. Waga pomostowa tego nie wykryje, ponieważ sumuje obciążenie wszystkich osi.
Kontrola nacisków ma dwa cele. Pierwszy jest formalny: uniknięcie kary za przeciążenie osi podczas kontroli drogowej. Drugi jest techniczny: pojazd z nierównomiernie rozłożonym ładunkiem gorzej hamuje, szybciej zużywa opony i uszkadza nawierzchnię, za którą płaci zarządca drogi.
Ważenie statyczne i w wolnym ruchu
W pomiarze statycznym pojazd zatrzymuje się z jedną osią na platformie, operator odczytuje wskazanie, pojazd przesuwa się do kolejnej osi. Metoda jest dokładniejsza, ale wolna i wymaga, żeby wszystkie koła stały na jednym poziomie. Przy pomiarze na nierównym podłożu wynik potrafi się różnić o kilkaset kilogramów na oś.
W ważeniu w wolnym ruchu pojazd przejeżdża przez platformy z prędkością rzędu 3 do 5 kilometrów na godzinę, a układ sumuje kolejne impulsy. Jest znacznie szybsze, ale mniej dokładne i bardziej wrażliwe na zawieszenie pojazdu oraz stan nawierzchni.
Dopuszczalne naciski osi w ruchu drogowym
| Rodzaj osi | Dopuszczalny nacisk | Uwagi |
|---|---|---|
| Oś pojedyncza nienapędowa | 10 t | Podstawowa wartość dla dróg o pełnej nośności |
| Oś pojedyncza napędowa | 11,5 t | Dotyczy osi przenoszącej napęd |
| Oś podwójna, rozstaw poniżej 1,0 m | 11,5 t | Liczone łącznie dla zespołu |
| Oś podwójna, rozstaw 1,0 - 1,3 m | 16 t | Wartość zależna od rozstawu |
| Oś potrójna, rozstaw do 1,3 m | 21 t | Typowa dla naczep niskopodwoziowych |
Powyższe wartości mają charakter orientacyjny i służą do zaplanowania kontroli na placu. Obowiązujące limity wynikają z przepisów o ruchu drogowym oraz z kategorii konkretnej drogi i przed ustaleniem procedury zakładowej należy je zweryfikować w aktualnym stanie prawnym.
Waga osiowa a rozliczenia handlowe
To najważniejsze ograniczenie tego typu urządzeń. Suma nacisków osi zmierzonych osobno nie jest równa masie całkowitej pojazdu, ponieważ zawieszenie przenosi część obciążenia między osiami przy każdym zatrzymaniu. Różnica sięga kilku procent, co przy ładunku 25 ton oznacza kilkaset kilogramów.
Dlatego wagi osiowe co do zasady nie służą do wystawiania faktur. Do rozliczeń używa się wagi pomostowej, a waga osiowa pełni funkcję kontrolną przed wyjazdem. Wyjątkiem są rozbudowane systemy stacjonarne zabudowane w nawierzchni, poddane osobnej ocenie zgodności.
Kolejność na dobrze zorganizowanym placu
Załadunek, kontrola nacisków na wadze osiowej, ewentualna korekta rozłożenia ładunku, dopiero potem ważenie całopojazdowe i wydruk dokumentu. Odwrotna kolejność oznacza poprawianie ładunku po wystawieniu dokumentu przewozowego.
Wagi osiowe przenośne
Zestaw przenośny to zwykle dwie platformy o wysokości kilku centymetrów, walizka transportowa i miernik z zasilaniem akumulatorowym. Rozłożenie zajmuje kilkanaście minut i nie wymaga żadnych prac budowlanych. Sprawdza się tam, gdzie stała waga byłaby nieopłacalna: na budowach, w gospodarstwach, przy kontrolach wyrywkowych i w firmach transportowych obsługujących wiele lokalizacji.
Warunkiem sensownego pomiaru jest równe, utwardzone podłoże. Platformy muszą leżeć w jednej płaszczyźnie, a koła osi niemierzonych powinny stać na podkładkach wyrównawczych o tej samej wysokości co platforma. Bez tego wynik obarczony jest błędem wynikającym z przechyłu pojazdu. Szerzej opisaliśmy to w opracowaniu o wagach samochodowych przenośnych.
Gdzie warto ustawić wagę osiową stacjonarną
- Za punktem załadunku, przed bramą wyjazdową, w miejscu z prostym dojazdem
- Na odcinku pozwalającym zatrzymać pojazd bez blokowania ruchu wewnętrznego
- Z dala od łuków i pochyłości, na nawierzchni o jednolitej nośności
- W zasięgu kamery lub wyświetlacza informującego kierowcę o wyniku
W zakładach o dużym natężeniu ruchu spotyka się układ mieszany: platformy osiowe zabudowane w nawierzchni tuż przed wagą pomostową. Pojazd przejeżdża przez oba systemy w jednym ruchu, a operator otrzymuje jednocześnie masę całkowitą i rozkład nacisków.
Pytania i odpowiedzi
Najczęstsze pytania
Czy suma nacisków osi równa się masie pojazdu?
Nie dokładnie. Zawieszenie przenosi część obciążenia między osiami przy każdym zatrzymaniu, więc suma pomiarów osiowych różni się od wskazania wagi pomostowej zwykle o kilka procent. Do rozliczeń handlowych używa się wagi całopojazdowej.
Czy waga osiowa wymaga legalizacji?
Wagi osiowe używane wyłącznie do kontroli wewnętrznej i zapobiegania przeciążeniom nie podlegają obowiązkowi legalizacji. Obowiązek pojawia się dopiero wtedy, gdy wynik pomiaru ma skutek prawny lub handlowy, na przykład stanowi podstawę nałożenia opłaty.
Jakie podłoże jest potrzebne pod wagę osiową przenośną?
Równe, utwardzone i poziome. Beton lub dobrej jakości asfalt bez kolein. Koła osi, które nie stoją na platformach, powinny znajdować się na podkładkach wyrównawczych o tej samej wysokości, żeby pojazd nie był przechylony.
Czy można ważyć osiowo podczas jazdy?
Tak, przy prędkości rzędu 3 do 5 kilometrów na godzinę. Pomiar jest wtedy szybszy, ale mniej dokładny niż statyczny. Do kontroli orientacyjnej wystarczy, do dokumentowania przeciążeń zaleca się pomiar statyczny.
Czytaj dalej
Powiązane opracowania
Nie wiesz, jaka waga sprawdzi się na Twoim placu?
Opisz rodzaj działalności, najdłuższy zestaw w Twojej flocie i warunki terenowe. Wskażemy właściwe opracowanie i wykonawcę.